stud stud stud stud stud

Pers / Media 

hoe laat eigenlijk Lovende bespreking Hoe laat eigenlijk 

in De Morgen

19-01-2011, p.33 De Morgen


 

Bang van de tijd

door Fleur Speet

 

'De Deense auteur Jens Christian Grøndahl zei eens dat jongeren geneigd zijn te denken dat het beste moment van hun leven nog moet komen. Maar het beste moment is nú. In haar tweede roman staan de personages van Jannah Loontjens (°1974) halverwege hun leven en zijn ze ongemerkt over hun hoogtepunt heen. Het is een pijnlijk, ontluisterend inzicht.

Het werk van de in Denemarken geboren Loontjens, die haar jeugd in Zweden doorbracht, getuigt van een Scandinavische stijl. Haar zinnen zijn onderkoeld constaterend, de personages voelen zich onmachtig in de overweldigende wereld. Zo klonk het in de dichtbundel Varianten van nu (2002): 'in mijn stolp van glas/ leef ik klein en opgekruld'. En in haar debuutroman Veel geluk (2007) geeft de overweldigende Zweedse natuur de hoofdpersoon een veilig gevoel van eenzaamheid. Ook in Hoe laat eigenlijk, haar nieuwe roman, stoeien de personages met hun identiteit en leggen zij met filosofische vragen hun ziel onder een Sylvia Plathachtige stolp. Maar de omgeving waarin het verhaal zich afspeelt, en de vele hallucinerende, magische (seksuele) momenten, de sterke dialogen en doorleefde metaforen maken de roman warm en anders dan wat Loontjens eerder schreef.

Gevangen in het leven

Het is 2002. Aaf Wolfs zit een maand in Senegal voor het kunsttijdschrift Perspectief om in Dakar verslag te doen van de kunstbiënnale. Haar in een depressie verkerende vriend Ralph is mee. Ze is al 15 jaar met hem samen, maar hij is nog steeds angstvallig bezitterig en onzeker. Nu heeft hij haar opgesloten in hun hotelkamer. Ze blijft er nogal koel onder: "Uiteindelijk zitten we allemaal net zo gevangen in ons leven als ik vandaag in deze kamer." Als ze eindelijk kan ontsnappen, keert ze na een bezoekje aan het strand als een mak schaap terug. Ze houdt van Ralph, en toch raakt die liefde haar niet werkelijk. Ze is net een reptiel, zo koudbloedig, verwijt ze zichzelf. Toch voelt ze wel iets. Een week ervoor, toen ze een voedselvergiftiging kreeg en verzorgd werd door een jonge Senegalees die met haar wilde trouwen, heeft ze op wiet de liefde met de jongen bedreven en raakte verliefd op zijn lichaam en zijn rust. Hij leeft ín de tijd, terwijl zij zich voortgedreven voelt. Dat wekt een groot verlangen in haar op.

De roman problematiseert de tijd en de manier waarop een generatie hiermee omgaat. Waardoor is onze tijdsbeleving bepaald? Wat doen we met tijd, waarom hangt het zo samen met angst voor de dood? Op welk punt in je leven sta je eigenlijk? En waarom hebben we nooit genoeg tijd, of waarom zijn we zo gehaast dat we nauwelijks tijd nemen voor reflectie over wat werkelijk van belang is? Gezegend met alle mogelijkheden van de moderne, westerse maatschappij lijkt er een lethargie over een hele generatie gekomen. Die generatie kan ambitieloos en verveeld achteroverleunen. Ziedaar de luxe van de westerse wereld. Tegelijk worstelen Aaf en Ralph met de universele onbezorgdheid van de jeugd. Ze nemen zichzelf in hun midlifecrisis de maat.

Loontjens roept vragen op, intelligente en intrigerende vragen. Haar personages proeven de antwoorden, maar merken dat die tegenstrijdig zijn en ontoereikend. Steeds kun je dingen op meerdere manieren bekijken. De wereld is niet eenduidig. Antwoorden hangen af van het verhaal dat je jezelf wilt voorhouden, want de waarheid bestaat niet, zo denkt Aaf. Dat maakt het leven ongrijpbaar. Ook daarom laten Aaf en Ralph zich meevoeren op de stroom van het leven: anderen bepalen wat zij doen, niet zijzelf. Anderen bepalen dat zij overspel plegen, niet zijzelf. Mea culpa.

Dat betekent niet dat ze onverschillig zijn, integendeel. Hoewel de politieke moord op Pim Fortuyn, die dan net plaatsvindt, Aaf niet schokt, worstelt ze wel steeds met het contrast tussen Europa en Senegal. Ook Ralph is buitengewoon begaan, hij laat zich bestelen. Geld interesseert hem niet wezenlijk en zijn schuldgevoel is overweldigend. Eigenlijk passen deze twee mensen niet bij elkaar, ze maken het leven voor elkaar onmogelijk. Toch zie je wat ze delen. Hun voelsprieten staan dezelfde kant op: allebei voelen ze zich verantwoordelijk voor de wereld om hen heen, ze zijn geëngageerd. Zo nemen ze een jongetje dat zich opdrong als gids onder hun hoede als hun kind.

De roman is geen compact en coherent geheel, het is een Woolfiaanse stroom van divergerende bewegingen en gedachten. Hoe laat eigenlijk is eigenzinnig en uitdagend; rijk in al zijn kaalheid. Het uiterlijk van mensen en dingen is slechts zijdelings van belang. De mensen bestaan niet door hun lichaam, ze bestaan door hun ideeën. Dat maakt dit proza voor sommigen wellicht weerbarstig, je krijgt als lezer de kans veel in te vullen. Wie echter meegaat met de stroom, raakt in een bezwerende cadans, waardoor het boek meer zegt dan je zelf kunt duiden.'

Fleur Speet

 

 

Bespreking in de Twentse Courant Tubantia

 

Zoeken naar geluk in benauwende relatie met vaste patronen

door Marcia Leushuis

 

'In haar nieuwe roman Hoe laat eigenlijk beschrijft Jannah Loontjens het leven van Aaf en Ralph. Dit getrouwde stel is samen in Senegal, waar Aaf een artikel moet schrijven over de lokale kunstmanifestatie in Dakar.


Aaf is de eentonigheid in haar leven zat en begint zich af te vragen wie ze nu eigenlijk is als persoon en waar ze staat in de wereld. Haar huidige situatie denkt ze snel te kunnen veranderen door zowel haar eigen paspoort als dat van Ralph te verkopen.
Ralph gaat door het lint wanneer hij hoort wat Aaf gedaan heeft en sluit haar op in hun hotelkamer zodat hij zelf de boel weer op orde kan krijgen. Doordat Ralph haar opsluit wordt Aaf steeds meer geconfronteerd met de realiteit waarin ze zich al enige tijd bevindt.
Hoewel Aaf al vijftien jaar bij Ralph is, is hij nog steeds erg onzeker en bezitterig. Aaf denkt terug aan de andere keren dat hij haar opsloot en wat dit met haar gedaan heeft. Ze beseft dat haar opsluiting in de hotelkamer eigenlijk symbool staat voor de hele relatie met Ralph, waarin zich een vast patroon lijkt te herhalen.
Er volgt een reeks hectische gebeurtenissen waarbij Ralph en Aaf afzonderlijk van elkaar nadenken over hun relatie en hun gevoelens voor de ander. De enigszins bizarre gebeurtenissen en zoektochten naar de waarheid en werkelijkheid houden het tempo goed in het verhaal en maken de roman dan ook aangenaam om te lezen. Zowel de thuissituatie, het verleden van de personages en cruciale momenten die de relatie van Aaf en Ralph gevormd hebben komen aan bod. Deze terugblikken zorgen voor een mooie opbouw in de verhaallijn.
Dat Loontjens Filosofie gestudeerd heeft zal voor de lezer geen verrassing zijn. De roman bevat een flink aantal filosofische denkbeelden en gedachtes. Ook de nodige levensvragen passeren de revue. Daarnaast behandelt Loontjens relationele thema's als liefde, trouw, jaloezie en eerlijkheid en laat ze zien hoe invloeden van buitenaf hierin ook een rol kunnen spelen. Hoe laat eigenlijk is een filosofische roman die zich afspeelt in een wereld waarin plaats is voor zowel werkelijkheid als onwerkelijkheid, angst en vertrouwen, maar bovenal een roman die gaat over de werking van relaties en de vraag of iemand gelukkig kan zijn in een relatie die benauwend is en zich in vaste patronen lijkt af te spelen.'